Lipoproteina(a) [Lp(a)] jest zbudowana z klasycznej lipoproteiny LDL połączonej z unikalną apolipoproteiną(a).
Lp(a) jest istotnym, niezależnym czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, w tym miażdżycy, zwężenia zastawki aortalnej, choroby tętnic obwodowych, a w mniejszym stopniu udaru niedokrwiennego mózgu i niewydolności serca. Niektóre badania sugerują także związek wysokiego poziomu Lp(a) z ryzykiem migotania przedsionków, jednak wymaga to dalszej weryfikacji klinicznej.
Wpływ leczenia farmakologicznego
Obecnie nie istnieją leki dedykowane do skutecznej redukcji Lp(a). Standardowe terapie hipolipemizujące mogą obniżać jej stężenie jedynie w niewielkim stopniu (około 20-30%).
Oznaczanie Lp(a)
Eksperci rekomendują oznaczenie stężenia Lp(a) przynajmniej raz w życiu u każdego dorosłego pacjenta, aby zidentyfikować osoby z wrodzenie wysokim poziomem tej lipoproteiny.
- Po urodzeniu poziom Lp(a) jest niski.
- Wzrasta stopniowo do około 5. roku życia, osiągając wartość charakterystyczną dla dorosłości.
- U kobiet stężenie Lp(a) jest bardziej zmienne i zwykle rośnie w okresie menopauzy (najnowsze dane wskazują średni wzrost o 27%).
- Choroby nerek podwyższają poziom Lp(a), także we wczesnych stadiach uszkodzenia nerek; u pacjentów dializowanych stwierdzono dwukrotny wzrost stężenia.
Wytyczne dotyczące stężenia Lp(a)
Według rekomendacji Europejskiego Towarzystwa Miażdżycowego (EAS) i Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego (AHA):
Wartość docelowa: <30 mg/dl (75 nmol/l)
Podwyższone stężenie:
- 30-50 mg/dl (75-125 nmol/l) -umiarkowane ryzyko
- 50-180 mg/dl (125-450 nmol/l) - wysokie ryzyko
- 180 mg/dl (>450 nmol/l) - bardzo wysokie ryzyko
Czynniki modyfikujące poziom Lp(a)
Genetyka odgrywa dominującą rolę w ustalaniu stężenia Lp(a). Czynniki środowiskowe i styl życia mają minimalny wpływ (około 10%), a wśród nich znaczenie mogą mieć: dieta, choroby wątroby i nerek, zaburzenia hormonalne.
Aktywność fizyczna
Ćwiczenia fizyczne, w tym trening wytrzymałościowy i zwiększenie wydolności krążeniowo-oddechowej, mają niewielki lub żaden wpływ na poziom Lp(a). Mają natomiast korzystny efekt na profil lipidowy: obniżają triglicerydy, podnoszą HDL, a przy redukcji masy ciała - również LDL-C. Minimalne zmiany Lp(a) odnotowano u dzieci, młodych dorosłych (<35 lat) oraz osób z cukrzycą, ale wymagają one dalszych badań.
Dieta
Wpływ diety na Lp(a) jest ograniczony. Wybrane interwencje mogą wykazywać niewielki efekt:
Dieta ketogeniczna- w badaniach obniżała Lp(a) średnio o 26%, jednak jednocześnie podnosiła poziom cholesterolu całkowitego, LDL-C i apoB, co zwiększa ryzyko sercowo-naczyniowe i cukrzycę typu 2. Z tego powodu nie rekomenduje się stosowania diety ketogenicznej wyłącznie w celu redukcji Lp(a).
Suplementy i składniki diety (dane ograniczone, wymagają potwierdzenia):
L-karnityna 1-4 g/d
Koenzym Q10 (CoQ10) 120-300 mg/d
Błonnik pokarmowy 15 g/d
Ginkgo biloba 240 mg/d
Podsumowanie dla dietetyka: Lp(a) jest głównie czynnikiem genetycznym, którego poziomu nie można znacząco modyfikować dietą czy aktywnością fizyczną. Rolą dietetyka jest wsparcie pacjentów w kontroli pozostałych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego - m.in. lipidów, masy ciała i glikemii -przy jednoczesnym monitorowaniu poziomu Lp(a) zgodnie z rekomendacjami EAS, AHA, PTK i PTL.
Przygotowano na podstawie Rekomendacje Ekspertów Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (PTK) oraz Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego (PTL) na temat diagnostyki i postępowania u pacjentów z podwyższonym stężeniem lipoproteiny(a).